Abhay Shivgounda Patil

About what matters.

Archive for February 2013

गणवेषातून मुक्ती नाही! (दोन स्थलांतरांची गोष्ट – भाग ३)

leave a comment »

BapatMotel

कवी वसंत बाप्ट

“अजब देश गजब तऱ्हा व्यक्तीवरती सक्ती नाही  
सहस्रशीर्षा पुरूषा! तुझी गणवेषातून मुक्ती नाही!”
(कवी वसंत बापट, प्रवासाच्या कविता)

English version साठी इथे टिचकी मारा.

आत्तापर्यंतची गोष्ट: भाग १, परक्यांचाच देश (भाग२)

या सुरक्षित, सधन आणि सुसंस्कृत अमेरिकन आयुष्यात मनाच्या एका कोपऱ्यात, नकळत, “आहे मनोहर तरीअसे विचार यायला सुरूवात  झाली होती. हे असं वाटणं दोन पातळ्यांवरचं होतं.

एक म्हणजे चाळीशी जवळ दिसू लागल्यावर येणारेआपल्याला नक्की काय करायचय, कमवायचय हे नियमित प्रश्नआता आपलं यापुढचं आयुष्य जिथून आलो तिथेच घालवावं असं वाटायला लागलं. भारतातल्या वातावरणात, सामाजिक आणि सांस्कृतिक क्षेत्रात आपण जास्त रमू असं जाणवायला लागलं. भारतातल्या सामाजिक क्षेत्रात काम करणाऱ्या लोकांशी आपल्या कुवती प्रमाणे, जमेल त्या पध्दतीने जोडून घ्यावं असं वाटायला लागलं.

दुसरं म्हणजे, त्याच वेळी आयुष्यात एक अस्वस्थ करणारा तोच तोच पणा येत होता. अमेरिकेत बऱ्याच वेळा असं वाटायचं की आपण बेटा बेटांतून रहातो आहोत, जगतो आहोत. म्हणजे घर, ऑफिस, मित्रांची घरं, वीक एंड्सच्या सफरी, सांस्कृतिक कार्यक्रम, मुलाची सॉकर मॅच अशी चाकोरीबध्द बेटं आणि ती तरंगतायत विस्तीर्ण आणि अनोळखी अमेरिकन अंतराळातम्हणजे तुम्ही एका सेट वरून दुसऱ्या सेटवर जाताय, असं. तसं पहायला गेलं तर हा देशच मुळात एक सुरी. ऐंशीच्या दशकात कवी वसंत बापटांनी लिहीलेलं आजही पटतं

होटेल मोटेल खेटर मोटर देशभर करा प्रवास  
एकच रूप एकच रंग  एकच रुची एकच वास  
अजब देश गजब तऱ्हा व्यक्तीवरती सक्ती नाही  
सहस्रशीर्षा पुरूषा! तुझी गणवेषातून मुक्ती नाही!

आणि हे फक्त मलाच वाटंत होतं असं नाही. माझ्या पत्नॊच्याही मनात असेच विचार घोळत होते. एकेदिवशी अगदी प्रतिक्षिप्त क्रियेप्रमाणे आमचा परत जाण्याचा प्रवास सुरू झाला. निर्णयाच्या क्षणापासून प्रत्यक्ष पुण्यात पोहोचेपर्यंत दीड वर्षाचा कालावधी गेला. अमेरिकेत येण्यापुर्वी आम्ही मुंबईत होतो. पण परत गेल्यावर पुण्यात रहायचं ठरवलं. मग परतायच्या काही महिने आधी शाळांना भेटी आणि प्रवेश, शाळेजवळ भाड्याने जागा. नोकरीचं पुण्याला गेल्यावर बघू असं ठरवलं होतं पण योगायोगाने जायच्या काही आठवडे आधीच नोकरीचं पण नक्की झालं.  

पुढे:
सोन्याची द्वारका.  (भाग ४)
बॉर्न अगेन सिटीझन (भाग ५) अप्रकाशित.

Written by Abhay Shivgounda Patil

February 22, 2013 at 10:37 pm

Posted in India, Marathi, NRI

Prisoner is the Society! (Tale of Two Relocations – Part 3)

with 2 comments

BapatMotel

Poet Vasant Bapat

“Strange are the ways of this weird country!
The individual is free – but prisoner is the society!”
(Vasant Bapat, Poet, on America)

For मराठी version of this part, click here.
Story so far: Part 1 and Part 2 (Nation of outsiders)

Ensconced in this secure, affluent and civilized American society, unknowingly, there grew a certain unsettling feeling within me.  A feeling immortalized by an oft quoted Marathi poem which goes – “though pleasing, it makes me wistful and sad.” This was at two levels. It was a kind of mid-life crisis. One begins to ask oneself, “What do I really want to do? What do I want to achieve?” On another level, I was seized by a longing to go back to my roots and spend the rest of my life there. I felt I would be happier in the Indian environment, in the Indian social and cultural milieu. I also had a desire to somehow associate with social work in India. I felt I must connect with the grass root movements in India in some shape or form.

At the same time, I experienced a disquieting monotony in our life in America. Often, I felt we were hopping from one island to the other. Home, work place, friends’ homes, weekend trips, cultural activities, children’s soccer match – that was the pattern day in day out. These islands seemed to float in the vast, strange space that was America. I often remembered the words of Marathi poet Vasant Bapat. He wrote these in 1982.

Travel where you may, visit any hotel or motel ,
Same form, same colors, same taste, same smell;
Strange are the ways of this weird country,
The individual is free – but prisoner is the society!

I was not alone – my wife too shared this feeling.  And like a reflex action, the process of our journey back to India got set in motion one day. A year and a half went by from the moment of decision to the time we actually relocated to Pune. I had lived Mumbai before going to America. But we decided to settle in Pune. We visited a few schools first and secured admission in one a few months ahead of our final move. I decided to look for a job after landing in India.  However, I did find one before leaving the USA.

Next:
Loss of Innocence” (Part 4)
“Born Again Citizen!” (Part 5). To be published.

Written by Abhay Shivgounda Patil

February 22, 2013 at 10:36 pm

Posted in Uncategorized

Tale of Two Relocations – Part 2 (Nation of Outsiders)

leave a comment »

Nation of Immigrants (Photos courtesy Wikipedia)

Roosevelt and Chandrasekhar (Courtesy Wikipedia)

“However, it is heartening to see that the America born second generation of Indians have picked up the human rights values from their fellow Americans. You sense the difference in the attitudes of two generations most prominently when you come across children who disapprove of their parents who, in their private conversations make disparaging remarks about the other minorities.”

So, welcome to the second installment.  (For मराठी version, click here. )

Part 1 of the story here.

When I set out for America, the intent was clear and simple. Great work, even better compensation and an opportunity to live in the most advanced country of the world!  However, the idea of permanently staying in the USA never crossed my mind. Those who chose to settle in the USA were traitors in my eyes then. It used to hurt me no end that Dr. Har Gobind Khorana and Subramaniam Chandrasekhar, both Nobel laureates, held American passports. Now, however, I do not have that feeling at all. The passport we hold, the country we reside in, are mere details. What matters is our values, which are independent of such details. How our actions reflect our values is the only thing one should care about.

When I set out for the USA, I firmly believed that my final destination would have to be my motherland.  When I first landed in the USA, I believed that I would always remain an outsider there. Very soon I was struck with the revelation that the USA itself was a nation of outsiders! I remember having read somewhere that President Roosevelt once began his address with the words – “My fellow immigrants”. The emotional chaos within me, about being an alien, vanished within just a few years. It was not anymore about “when to go back” – but it was about “whether it made any sense to go back”! How far I had moved from my earlier state of mind! Ironically, there was a parallel thought – or rather conviction – that I needed to go back. However – the urge of going back was born of my own needs, and not because it was expected of me as a loyal son of India! There were multiple reasons involved. This may sound full of contradictions – but that is not the case. My thoughts were getting clearer and more transparent than before. I was convinced that the rationale behind my actions was more important than the actions themselves.

Soon after I started living in America came the realization that this country is not as “modern” as it is touted to be. In fact, it has been very slow, in many ways, compared to the  “developing” nations. Here are some examples. Extreme self-indulgence and a craze for ‘instant gratification’ are the signs of spiritual destitution. USA was happily doing commerce with the South Africa when countries like India had snapped all the ties with the nation under apartheid. As late as in 1955 a fifteen year black girl had to fight the draconian Jim Crow Laws that gave blacks separate but equal (!) status. And the women’s suffrage became a reality only in 1920.

On the personal front, the myth of “recycling” was an eye opener for me. On my very first morning in America, I had this thick newspaper wad at my doorstep. In India, it is a common practice to sell the old newspapers by weight to folks who recycle the paper in many creative ways., “Wow, these newspapers are going to fetch me a good income!” – that’s how I felt. But no, that was not to be! In keeping with the rules here, I was supposed to throw the newspaper in the recycling bin marked for newspapers – that’s it! True, it does get recycled in the USA – but that recycling is no patch on the creative reuse of newspapers in India – like packing material at grocery stores. Now sadly, Indians too are giving up on this noble practice.

American people may flaunt their materialistic instinct and USA as a nation may behave like a feudal lord on the international stage – but at a personal level, my life in America was very fulfilling. I had a comfortable middle class life in India – but it was still plagued by an all-pervading sense of insecurity. America gave me a deep sense of security and job-satisfaction.

American society strengthened my belief in secularism and liberal values.  However, it must be put on record that I have also seen a radically opposite impact on some of my Indian friends here!  A friend of mine rebuked noted director Amol Palekar for his “anti-family” values and refused to take up screening of his film Anahat in the USA!  Also, I often sensed growing influence of religion and orthodox Hinduism amongst people of Indian origin in the USA. I do not see any reason to complain about that though. It is also not surprising that the capitalist ambiance often exacerbates the dislike of the communism and socialism harbored by some Indians in the USA. But it is painful to watch how some people turn extremely insensitive under the power of orthodoxy.

However, it is heartening to see that the America born second generation of Indians have picked up the human rights values from their fellow Americans. You sense the difference in the attitudes of two generations most prominently when you come across children who disapprove of their parents who, in their private conversations make disparaging remarks about the other minorities.

Next:
Prisoner is the society! (Part 3) 
Loss of Innocence (Part 4)
Born Again Citizen! (Part 5) To be published.

Written by Abhay Shivgounda Patil

February 19, 2013 at 6:15 am

Posted in Uncategorized

दोन स्थलांतरांची गोष्ट – भाग २ (परक्यांचा़च देश!)

leave a comment »

Nation of Immigrants (Photos courtesy Wikipedia)

रुझवेल्ट आणि चंद्रशेखर (Photos courtesy Wikipedia)

“कितीही झालं तरी आपण तिथे परकेच असा ग्रह होता. पण पुढे लक्षात आलं की हा देशच मुळी परक्यांचा आहे!  अमेरिकेचे एक अध्यक्ष रूझवेल्ट यांनी एका भाषणाची सुरूवात  “my fellow immigrants” अशी केली होती असं वाचलेलं आठवतं.” स्थलांतराच्या गोष्टीचा भाग दुसरा. English version साठी इथे टिचकी मारा!   (आधीची गोष्ट – भाग १ इथे पहा.)

अमेरिकेची वाट धरतांना हिशेब साधा होता. उत्तम काम, त्याहूनही उत्तम मोबदला आणि जगातल्या सर्वात श्रीमंत देशामधे रहाण्याची संधी असा तो मामला होता. असा विचार करतांना तिथेच कायम रहाण्याचं मत्र मनात मुळीच नव्हतं. अमेरिकेत कायमचे स्थायिक झालेले भारतीय हे देशद्रोहीच वाटायचे. हरगोविंद खुराणा, चंद्रशेखर हे नोबेल विजेते अमेरिकन पासपोर्टधारी आहेत याचं फार वैषम्य वाटायचं. आता मात्र तसं काहीही वाटत नाही. आपण कुठल्या देशाचे नागरिक आहोत, कुठे रहातो हा केवळ तपशिलाचा भाग आहे. त्याच्या पलीकडे आपली मुल्यं काय आहेत आणि आपल्या कृतीतून आपण त्या मुल्यांशी किती प्रामाणिक आहोत हे जास्त महत्वाचं.

कुठेही गेलं तरी शेवटी कायमचं मातृभूमीत परत यायलाच हवं असं तेंव्हा वाटायचं. कितीही झालं तरी आपण तिथे परकेच असा ग्रह होता. पण पुढे लक्षात आलं की हा देशच मुळी परक्यांचा आहे!  अमेरिकेचे एक अध्यक्ष रूझवेल्ट यांनी एका भाषणाची सुरूवात  “my fellow immigrants” अशी केली होती असं वाचलेलं आठवतं. दोन तीन वर्षातच सगळा भावनिक गोंधळ मागे पडला.परत जायच का हा प्रश्न तरी वाजवी आहे का- उलट्या अर्थाने- इथपर्यंत मजल गेली. पण त्याचवेळी आपण बहुतेक परत जाऊ असंही हळू हळू वाटू लागलं होतं. परत जाऊ ते परंपरागत कर्तव्य म्हणून नाही, तर स्वतःची गरज म्हणून हे जाणवायला लागलं होतं. तसं वाटण्याची कारणं अनेकपदरी होती. हे सर्व वर्णन परस्परविरोधी वाटेल- पण ते तसं नव्हतं. विचारात स्वच्छता आणि पारदर्शकता येत होती. आपण काय करतो यापेक्षा ते आपण का करतो हे जास्त महत्वाचं हे मनोमन पटलं होतं.

अमेरिकेत पोचल्यावर जाणवलं की अरे हा प्रगत देश वाटतो तितका पुढारलेला नाहीच आहे- बऱ्याच बाबतीत तर मागासलेलाच किंवा कूर्मगतीने प्रगत झालेला आहे. आत्यंतिक चंगळवाद आणि त्वरित समाधानाचा- instant gratification चा- अट्टाहास या तर अध्यात्मिक दारिद्र्याच्या खुणा होत्या.   जागतिक राजकारणात दक्षिण अफ्रिकेच्या वर्णविद्वेषाला प्रत्यक्ष विरोध करायला झालेला उशीर, अंतर्गत समाजकारणात कृष्णवर्णियांना समान वागणूक आणि स्त्रियांना मतदानाचा हक्क द्यायला झालेला उशीर- ही काही उदाहरणं.  अगदी रोजची बाब म्हणजे recycling. अमेरिकेतल्या पहिल्याच सकाळी दरवाजाबाहेर जेंव्हा तीस चाळीस पानांची थप्पी रोजचं वर्तमानपत्र म्हणून पडली तेंव्हा मनात म्हटलं- वा, रद्दीचही उत्पन्न इथे बरं येइल. पण कसचं काय! इथलं recycling म्हणजे ही रद्दी तिच्या विवक्षीत recycling bin मधे  टाकणं.मग पुढे त्याचा कागद होइल हे खरं- पण तो पुनर्जन्म होण्याआधी किराणा मालाच्या दुकानात पुड्या बांधण्यासाठी होणाऱ्या पुनर्वापराशी त्याची तुलना नाही! अर्थात आपणही त्याबाबतीत आता बिघडलो आहोत म्हणा.

अमेरिकन प्रछन्न चंगळवादी असोत आणि जागतिक मंचावर अमेरिका हे राष्ट्र सरंजामशाहीवादी असो- वैयक्तिक पातळीवर मात्र अमेरिकेतल्या आयुष्याने नक्कीच नवी आणि बहुआयामी जीवनदृष्टी दिली. तिथे जाण्याआधी भारतामधे सुखाचंच मध्यमवर्गीय जीवन होतं- पण तरी सुध्दा असुरक्षितता सतत घोंघावत असायची. अमेरिकेने सुरक्षितता दिली. व्यावसायिक कामात निखळ समाधान दिलं.

इथल्या मुक्त वैचारिक वातावरणात मुळातच असलेली secular आणि liberal मनोवृत्ती बळकट झाली. जाता जाता हे ही नमूद केले पाहिजे की याच्या बरोबर उलटा परिणाम मी माझ्या काही मित्रांवर होतांना पाहिलेला आहे. “तुमचा अनाहत आम्ही इथे दाखवू शकत नाही. सगळ्या कुटुंबाला एकत्र बसून पाहता येइल असे सिनेमे काढा, आम्ही दाखवू” असं अमोल पालेकरांना सांगणारे माझे एक मित्र आहेत. असो.  तंव्हा असंही जाणवलं की अमेरिकेतल्या भारतियांत एकूण धार्मिक आणि हिंदूत्ववादी विचारसरणीचा प्रभाव वाढत आहे- आणि याबाबत तक्रार असण्याचं खरं तर काही कारण नाही. तसंच भांडवलशाही देशात राहिल्याने कुणाचा मुळातच असलेला समाजवादी आणि साम्यवादी मंडळीवरचा राग वाढला तर आश्चर्य वाटण्याचं कारण नाही. पण जेंव्हा हा प्रभाव काही लोकांना असंवेदनशील बनवतो, तेंव्हा फार वाइट वाटतं हे  नक्की.

परंतू या बाबतीत एक अत्यंत आश्वासक गोष्ट अशी की अमेरिकेत जन्मलेल्या दुसऱ्या पिढीने मात्र human rights बाबत अमेरिकन (जनतेचा, देशाचा नव्हे!) वारसा घेतलेला आहे. खाजगी संभाषणात, मातृभाषेतून, चिनी मंडळींचा “चपटे” आणि कृष्णवर्णीयांचा “कल्लू” असा  उल्लेख करणाऱ्या आपल्या पालकांना दटावणारी मुलं भेटली तेंव्हा हा मनोवृत्तितला फरक अधोरेखीत झाला.

पुढील भाग:
गणवेशातून मुक्ती नाही! (भाग ३)
सोन्याची द्वारका (भाग ४)
बॉर्न अगेन सिटीझन (भाग ५) अप्रकाशित.

Written by Abhay Shivgounda Patil

February 19, 2013 at 6:13 am

Posted in Uncategorized

Tale of Two Relocations – Part 1

with 2 comments

swadesh-1

I am sharing what I wrote in the year 2007 (originally in Marathi, for a  book published by Granthali) about my experience of two relocations – first in the year 1993 to the USA and then in 2001 to India. I am serializing it for the blogosphere now.  Hope you enjoy it! Click here for the मराठी version.

Why did you return to India?’

In the early days, I used to ponder a lot whenever I was asked this question. I never used to be sure about where exactly to begin. But soon came the realization that almost all the time my well meaning interrogators expected some simplistic answer – they were just not ready for a complex story. Then I came up with two stock answers.

 The first option was as follows.

Around the year 1999, the ‘dot com’ mania had reached its crescendo in the Silicon Valley. Those were the days of ‘IPO’, ‘stock options’, ‘venture funding’, ‘NASDAQ” and the like. The buzz about millionaires – small, big, accidental – was omnipresent. The talk about this “easy money” was everywhere – coffee table conversations among friends, newspaper columns, magazine cover stories and TV debates. One day, my eight year old son asked me – “Dad, what is your net worth?’’ I was shaken to the roots! I remembered the words from Bhagvad Gita.

स्वधर्मे निधनं श्रेयः, परधर्मो भयावहः

Better to die sticking to one’s intrinsic values
than to live, clinging to values foreign to self.

That very moment I decided – ‘I have to go back’.

Now the option #2.

If I found the interrogator flaunting a glass of some interesting drink, I would recite a couplet by the famous Hindi poet, Harivansh Rai “Bachchan”.

कितनी जल्दी रंग बदलती है अपना चंचल हाला
कितनी जल्दी घिसने लगता हाथोंमे आकर प्याला
कितनी जल्दी साकीका आकर्षण घटने लगता है
प्रात नही थी वैसी जैसी रात लगी थी मधुशाला

How fast does the fickle wine changeth its color
How fast does the goblet lose luster,
How fast does the infatuation of the wine server fades
How different the pub feels the morning after!

Before I proceed with this blog series, it is necessary to do some expectation management. What I am going to describe here is a kind of travelogue. It is about my relocation – first from India to USA and then USA to India. The focus is the journey, not the traveler. It is a very personal memoir – I do not mean to generalize my observations.

Of course, these answers were not just funny – they had an element of truth too!

Back in 1993 when I moved to the USA,  I was clear about “that part of the world” and us. It was a given that we were to return to India eventually. While we did relocate in 2001, ironically enough, the rationale for the return was not quite the same as what I was initially convinced about!

And BTW, you must have realized that I always use the word “relocate” – and never say something like “moved for good” etc.  Declaring something “final” doesn’t leave room for any more options – be it a Java class or a real life situation, right?Next: 

Next:
Nation of Outsiders (Part 2).
Prisoner is the society! (Part 3)
Loss of Innocence (Part 4)
Born Again Citizen ! (Part 5) To be published.

Written by Abhay Shivgounda Patil

February 15, 2013 at 9:14 am

Posted in India, NRI

दोन स्थलांतरांची गोष्ट – भाग १

leave a comment »

swadesh-1दोन हजार सात साली ग्रंथालीच्या “स्वदेश” या पुस्तकासाठी लिहिलेला हा लेख ब्लॉग माध्यमातून पुन: प्रकाशित करत आहे. याच्या English version साठी इथे टिचकी मारा!

तुम्ही भारतात परत का आलात?”

पहिले काही दिवस मी आता कुठून बरं सुरूवात करावी अशा विचारात पडे. पण लवकरच लक्षात आलं की समोरच्यांना बहुतेक वेळा काही सरळसोट उत्तराची अपेक्षा असते, त्यांची व्यामिश्र कारणमिमांसा ऐकण्याची तयारी नसते.

मग मी उत्तरांचे दोन पर्याय तयार केलेपहिला पर्याय खालील प्रमाणे.

नव्याण्णव सालाच्या आसपास silicon valley तला dot com चा उच्छाद शीगेला पोचला होता. IPO, stock options, venture funding, NASDAQ चं वातावरण होतं. मित्रांच्या गप्पातून, वर्तमानपत्रातून, टी. वी. वर सतत कोण कुठे millionaire झाला याचीच चर्चा. एके दिवशी माझ्या ८ वर्षे वयाच्या मुलाने मला विचारलं– “बाबा, तुमची net worth काय?” मी मुळापासून हललो! कधी तरी वाचलेल गीतेतलं वचन आठवलं   

स्वधर्मे निधनं श्रेयः, परधर्मो भयावहः  

तत्क्षणी ठरवलं, परत जायचं!

आता पर्याय क्रमांक दोन.

प्रश्न विचारणाऱ्याच्या हातात काही मजेदार पेय असेल तर मी उत्तरादाखल कवी हरिवंशराय बच्चन यांच्या काही ओळी सुनवतो  

कितनी जल्दी रंग बदलती है अपना चंचल हाला  
कितनी जल्दी घिसने लगता हाथोंमे आकर प्याला  
कितनी जल्दी साकीका आकर्षण घटने लगता है  
प्रात नही थी वैसी जैसी रात लगी थी मधुशाला  

अर्थात या दोन्ही पर्यायात गंमती बरोबर  तथ्यांशही आहेच!   

पुढे जाण्यापुर्वी थोडं वाचकांच्या अपेक्षेचं व्यवस्थापन करणं गरजेच आहे. (हे expectation management चं भाषांतर. असो.) हे एका अर्थाने प्रवास वर्णन आहे. भारतअमेरिकाभारत या स्थलांतराचा धागा पकडून केलेलं हे निरीक्षण आहे. हे कुठल्याही प्रकारचे generalization समजू नये.   

त्र्याण्णव साली अमेरिकेला आलो तेंव्हा तिकडचे जग आणि इकडचे जग अशी स्पष्ट विभागणी होती. परत यायचं हे त्यावेळी निश्चित केलेल होतंआणि दोन हजार एक साली परत आलोही. पण यातली गंमत अशी होती की  तीच गोष्ट करण्यामागची कारणं मात्रजातांना अणि येतांनाअगदी वेगळी होती. बदल फक्त बाहेर झाला नव्हता.  

पुढील भाग:
परक्यांचाच देश! (भाग २)
गणवेशातून मुक्ती नाही! (भाग ३)
सोन्याची द्वारका (भाग ४)
बॉर्न अगेन सिटीझन (भाग ५) अप्रकाशित.

Written by Abhay Shivgounda Patil

February 15, 2013 at 9:13 am

Posted in India, Marathi, NRI