Abhay Shivgounda Patil

About what matters.

Archive for the ‘Marathi’ Category

कविता १०१

with 3 comments

IrshaadStageगणित अाणि कविता या दोन गोष्टीत कमालीचं साम्य अाहे. दोन्ही अल्पाक्षरी – फाफटपसारा अजिबात नाही. दोन्हीत अाशय अाणि अर्थ ठासून भरलेला. अाणि, “अाम्हाला त्यातलं काही कळत नाही” असं म्हणून त्यापासून दूर पळणारे लोकही दोन्हीकडे. गेल्या महिन्यात संदीप खरे अाणि वैभव जोशी या कवीद्वयांचा “इर्शाद” हा काव्यवाचनाचा कार्यक्रम कॅलिफोर्नियाच्या सिलीकॉन व्हॅलीत झाला तेंव्हा प्रेक्षकांत “कविता कळत नाही” संप्रदायातले जे कोणी होते त्या सगळ्यांचं  irreversible ह्रदयपरिवर्तन झालं असणार यात शंका नाही! मित्र संजय अापटेची फेसबुकवरची प्रतिक्रिया प्रातिनिधिक होती.

शाळेत मराठी पद्य म्हणजे आम्ही जेमतेम पास. कुठल्याही कवितेने मला मुळापासुन हलवल वगैरे नाही की कधी माझ्या मनात कसलेही तरंग वगैरे निर्माण केले नाहीत, त्यामुळे कवितांच्या कार्यक्रमापासून मी बहुधा लांबच राहतो पण काल कॅलिफोर्निया आर्टस् ससोसिएशन (Calaa) च्या १५ वर्ष निमित्त झालेल्या संदीप खरे आणि वैभव जोशींच्या ‘इर्शाद’ कार्यक्रमात जरा डोकावलो आणि मेलो. चक्क कविता ऐकत बसलो, नुसत्याच ऐकल्या नाहीत तर प्रचंड आवडल्या.

म्हणजे Science मधे गोडी निर्माण व्हावी म्हणून Popular Science लिहीणाऱ्या शास्त्रज्ञांसारखंच या कवींचं काम महत्वाचं अाहे. “मंचीय कविता” असं म्हणून काहीजण काव्यवाचनाच्या कार्यक्रमाला कमी लेखत असतीलही, पण या निमीत्ताने कवितेकडे लोक वळतील हे नक्की. अमेरिकेत विद्यापीठात विषयाची अोळख करून देणाऱ्या course ला “अमुक तमुक १०१” असे नाव देतात – तसा हा “कविता १०१”! कर्मधर्मसंयोगाने मला हा कार्यक्रम त्यांच्या शेजारी बसून ऐकता अाला. अोळख करून देतांना मी कवी नारायण कुळकर्णी कवठेकर यांच्या या ओळी उधृत केल्या.

अनुल्लेखानं वाळलं तर
पायाखाली चुरगाळलं तर;
याहून मोठा
अन्याय होईल फुलांवर
त्यांचं नाव
जीवनावश्यक वस्तूंच्या यादीतून
गाळलं तर.

कविताही फुलांसारखीच जीवनावश्यक गोष्ट अाहे हे नक्की!

बरं, इथपर्यंत अालाच अाहात तर मी वाचलेल्या (माझ्या नाहीत – घाबरू नका) या कविताही जाता जाता ऐका.
एक दिवस मी परमेश्वराला – कवी केशव मेश्राम

अमेरिकन शेतकरी भाऊ! – कवी वसंत बापट

तू हवीस यात न पाप – कवी पु. शि. रेगे

शिरच्छेद – कवी वैभव छाया



Written by Abhay Shivgounda Patil

May 13, 2017 at 8:42 pm

My blogs – So far!

leave a comment »

[Updated on September 2, 2017.]

Latest blog on the Musical form Tarana.

My recent “professional” blogs on LinkedIn here:
Demystifying Continuous Performance Management
Life Lessons from Originals – a wonderful book by Adam Grant
Interviewing for Hiring: Nobel Laureate’s Advice
Leadership Learning
Self-healing Systems

A few personal blogs on education, society and stuff.
If you don’t see beauty, you are not seeing
Notes from a talk by K B Jinan, the activist, designer and disruptive educationist.
Geshe Dorji Damdul on Mindfulness:
HH Dalai Lama’s confidante’s take on mindfulness.
Remembering Dijkstra
My talk on some of the quotes by the eminent computer scientist Edsgar Dijkstra.
Turning Around Universities
My notes of a talk by Prof. Deepak Phatak on how MOOC can dramatically change the role of a traditional University.
Gen Y For Dummies
Had a good time attending the NASSCOM (Pune) session on Gen Y management.
The Loss of Innocence – The IIT, Then and Now
A typical IIT student was intelligent, unassuming, self made, studious and rooted well in the “local” ethos.
Mathematics for justice!
Can we divide something between people such that everyone is guaranteed to be satisfied?
Let’s Talk Dirty!
That’s right. I do want to talk about things dirty.
Watch Thyself!
What do I do when I see an accident?
Wages of Inequality – P. Sainath’s lecture in Pune
Will we ever stop wearing our ideologies on our sleeves and instead focus on the human side of the story?
Can we ever read History with an open mind?
As an 11 year old in the 9th grade, untouched by any “ism” and totally oblivious of the label p-secular …

And here are some personal musings!
Some Poetry recital (काव्यवाचन) on Soundcloud!
संदीप खरे अाणि वैभव जोशींच्या “इर्षाद” च्या निमीत्ताने

Sharad Joshi Interview
“I see a lot of parallels between the socialism of the first Prime Minister Nehru and the so-called development-politics of PM Narendra Modi.” Always insightful to know what this iconic leader has to say on the issues that confront us. (Translated from original Marathi.)
Uniqueness of Religious Regions of Maharashtra
Religious Geography of Maharashtra – now that’s one scary academic sounding topic!
Tale of Two Relocations
My experience of two relocations – first in the year 1993 to the USA and then in 2001 to India.
दोन स्थलांतरांची गोष्ट
“तुम्ही भारतात परत का आलात?”
बोलाचे साहित्य बोलाचेच विश्व, रंकाचे धन आणि रावांचे कवित्व ॥
विश्व मराठी साहित्य संमेलन!
आता तुम्हीच काळजी घ्यायला हवी…
A poem by Shankar Vaidya.
One year of JM – FC road one way plan
Serious issues needing urgent corrective measures. (August 20, 2010)
Was ist Mitaan bitte?

Written by Abhay Shivgounda Patil

February 22, 2015 at 7:32 pm

Uniqueness of Religious Regions of Maharashtra

leave a comment »

(Picture: downtoearth.org.in/)

(Picture: downtoearth.org.in/)

Religious Geography of Maharashtra – now that’s one scary academic sounding topic! But after I skimmed through a delightful note by Prof Anne Feldhaus, I decided to attend the talk and boy was it wonderful!  Here are my notes.  Disclaimer: I have paraphrased what I heard and I am no academician myself. 

As Prof. Suhas Palshikar spoke in Marathi about late Prof. Rajendra Vora, in whose memory the talk was organized, the sari clad elderly Caucasian American lady with snow white hair was seen nodding appreciatively.  A small disappointment then when Prof. Palshikar announced that Ms. Feldhaus would be speaking in English.

Ms. Feldhaus talked about six patterns that have created regions bound by common threads  of faith.  These patterns were stories, body images, goddess sisters, numbered sets, biography of saints and pilgrimage.

She narrated the story of the birth of river Karha.  Arjun and Nakula in search of water, toppled the kamandalu of a sage and thus was born the river Karha.  They  ran for their life with the sage in hot pursuit.  Whenever the sage would get close, they would throw a rice grain behind them.  The grain would turn in to a shiva-linga and the sage would stop in his tracks to worship it!  That explains the Shiva temples along the bank of Karha.  The villages around Karha, in a sense, signify a region defined by this story.

The Purush Sukta in Rigved uses the metaphor of human body to describe rivers.  Interestingly, eight locations of the river Godavari have been likened to eight angas – body parts – of a woman; from head to toe.

Then she talked about seven goddesses, the Malai sisters, who once in a year visit their maher, i.e. home of their parents, from seven different locations.  This religious event binds the eight locations.

Then there are these numbered locations – the ashta-vinayak, the 11 Maruti, the three and a half shakti-peeths and so on.  These sets too define a region.

The holy places of he Mahanubhav panth are all about the activities of their founder, Chakradhar Swami, and his guru.  The place where he slept, where he delivered his message – even where he went to the bathroom – are enshrined as holy places!

And the last, and the most significant, pattern that creates religious regions is the pilgrimage.  The wari of Pandharpur being the most significant example.

At this point, she came up with two key observations.

Some of the regions overlap geographically, but, interestingly, they don’t meet!  She cited Jejuri as an example.  It happens to be near Karha, the annual palakhi of Janai originates from there, the Morgao of ashta-vinayak is not too far, one of the Malai sisters belongs to this place and the Pandharpur pilgrimage passes through Jejuri.  However, folks who are passionately involved in one of the regions are often found to be completely oblivious to the other regions which exist there!

Her second observations was that, with one notable exception, none of these religious regions has metamorphosed into any administrative or political entity.  The glorious exception being the wari of Pandharpur which united the Marathi speaking folks not withstanding the cast and class differences.  She credited the wari with the creation of the state of Maharashtra.

Personally, it was a very different perspective for me, coming from  an American scholar  who has almost adopted Marathi as her language.  To know more about Anne, do read this immensely entertaining note she wrote for her colleagues at the Arizona State University.


Written by Abhay Shivgounda Patil

February 24, 2014 at 10:47 pm

सोन्याच्या द्वारकेला जाउच नये! (दोन स्थलांतरांची गोष्ट – भाग ४)

with 3 comments

new_york_skyline-wide  सोन्याच्या द्वारकेत शहाण्याने जाउच नये
आपले घर अंगण अधिकच कंगाल दिसते
पुन्हा पाय ठेवी पर्यंत सर्व व्हावे सोनियाचे
प्रत्येक सुदाम्याचे एवढे भागधेय नसते
(प्रवासाच्या कविता, १९८२, वसंत बापट)  

(आत्तापर्यंतची गोष्ट: भाग १, परक्यांचाच देश (भाग२), गणवेषातून मुक्ती नाही (भाग ३)English version साठी इथे टिचकी मारा.

या ओळीतला कंगालपणाचा अर्थ मी भौतिक दारिद्र्य असा घेत नाहीतर आपल्याकडची सार्वजनिक आयुष्यातील दिवाळखोरी असा घेतो.

भारतात असतांना रोज भयानक दारिद्र्य बघण्याची, त्याबद्दल वाचण्याची, एवढी सवय झालेली होती की मन त्याबाबतीत desensitize झलं होतं. एका परदेशी प्रवाश्याचं केंव्हातरी वाचलेलं मनोगत मला नेहमी आठवतं. तो सांगतो–  ” लोक मला विचारतात की भारतातलं भयानक दारिद्र्य, अस्वच्छता, मुलभूत गरजांची होणारी हेळसांड आणि भ्रष्टाचार पाहून तुम्हाला धक्का बसला का? हो मला धक्का बसला हे खरंपण तो या गोष्टींचा नाही. सुखवस्तू भारतीय माणसांची या गोष्टींवर जी प्रतिक्रिया असते ती पाहून मात्र मी नक्कीच थक्क झालो.”   मला हे निरीक्षण् खूपच नेमकं वाटतं. भारतात परतलो तेंव्हा माझी गत या परदेशी माणसासारखीच झाली. अमेरिकेत राहून जशी शरीराची प्रतिकारशक्ती (immunity) कमी झाली होती, तसंच मनाचही झालं होतं.  

नेहमीच्याचगोष्टी पाहून आपल्याला जरा जास्तच त्रास होतोय हे जाणवलं. एका प्रकारचा हा loss of innocence चाच प्रकार होता.

लक्षात आलं की बरीच मंडळी अशा परिस्थितीत तिरीमीरीत पुन्हा परत जायचं ठरवतात. माझं मात्र तसं झालं नाही. केवळ दृष्टी  आड सृष्टी झाली तरी परिस्थितीत काही बदल घडत नाही. आपल्याकडून झालाच तर सकारात्मकचमग तो कितीही छोट्या व्याप्तीचा का असेनाबदल घडेल, आणि ते इथे राहूनच जास्त जमेल हे पटलं होतं.

या ठिकाणी हे ही नमूद करयला हवं की व्यक्तीशः मला आणि माझ्या कुटुंबियाना काही त्रास होत नव्हता

पुढे (शेवट्चा भाग)
बॉर्न अगेन सिटीझन! (अप्रकाशित)

Written by Abhay Shivgounda Patil

March 1, 2013 at 6:21 am

Posted in India, Marathi, NRI, Poetry, Poverty

गणवेषातून मुक्ती नाही! (दोन स्थलांतरांची गोष्ट – भाग ३)

leave a comment »


कवी वसंत बाप्ट

“अजब देश गजब तऱ्हा व्यक्तीवरती सक्ती नाही  
सहस्रशीर्षा पुरूषा! तुझी गणवेषातून मुक्ती नाही!”
(कवी वसंत बापट, प्रवासाच्या कविता)

English version साठी इथे टिचकी मारा.

आत्तापर्यंतची गोष्ट: भाग १, परक्यांचाच देश (भाग२)

या सुरक्षित, सधन आणि सुसंस्कृत अमेरिकन आयुष्यात मनाच्या एका कोपऱ्यात, नकळत, “आहे मनोहर तरीअसे विचार यायला सुरूवात  झाली होती. हे असं वाटणं दोन पातळ्यांवरचं होतं.

एक म्हणजे चाळीशी जवळ दिसू लागल्यावर येणारेआपल्याला नक्की काय करायचय, कमवायचय हे नियमित प्रश्नआता आपलं यापुढचं आयुष्य जिथून आलो तिथेच घालवावं असं वाटायला लागलं. भारतातल्या वातावरणात, सामाजिक आणि सांस्कृतिक क्षेत्रात आपण जास्त रमू असं जाणवायला लागलं. भारतातल्या सामाजिक क्षेत्रात काम करणाऱ्या लोकांशी आपल्या कुवती प्रमाणे, जमेल त्या पध्दतीने जोडून घ्यावं असं वाटायला लागलं.

दुसरं म्हणजे, त्याच वेळी आयुष्यात एक अस्वस्थ करणारा तोच तोच पणा येत होता. अमेरिकेत बऱ्याच वेळा असं वाटायचं की आपण बेटा बेटांतून रहातो आहोत, जगतो आहोत. म्हणजे घर, ऑफिस, मित्रांची घरं, वीक एंड्सच्या सफरी, सांस्कृतिक कार्यक्रम, मुलाची सॉकर मॅच अशी चाकोरीबध्द बेटं आणि ती तरंगतायत विस्तीर्ण आणि अनोळखी अमेरिकन अंतराळातम्हणजे तुम्ही एका सेट वरून दुसऱ्या सेटवर जाताय, असं. तसं पहायला गेलं तर हा देशच मुळात एक सुरी. ऐंशीच्या दशकात कवी वसंत बापटांनी लिहीलेलं आजही पटतं

होटेल मोटेल खेटर मोटर देशभर करा प्रवास  
एकच रूप एकच रंग  एकच रुची एकच वास  
अजब देश गजब तऱ्हा व्यक्तीवरती सक्ती नाही  
सहस्रशीर्षा पुरूषा! तुझी गणवेषातून मुक्ती नाही!

आणि हे फक्त मलाच वाटंत होतं असं नाही. माझ्या पत्नॊच्याही मनात असेच विचार घोळत होते. एकेदिवशी अगदी प्रतिक्षिप्त क्रियेप्रमाणे आमचा परत जाण्याचा प्रवास सुरू झाला. निर्णयाच्या क्षणापासून प्रत्यक्ष पुण्यात पोहोचेपर्यंत दीड वर्षाचा कालावधी गेला. अमेरिकेत येण्यापुर्वी आम्ही मुंबईत होतो. पण परत गेल्यावर पुण्यात रहायचं ठरवलं. मग परतायच्या काही महिने आधी शाळांना भेटी आणि प्रवेश, शाळेजवळ भाड्याने जागा. नोकरीचं पुण्याला गेल्यावर बघू असं ठरवलं होतं पण योगायोगाने जायच्या काही आठवडे आधीच नोकरीचं पण नक्की झालं.  

सोन्याची द्वारका.  (भाग ४)
बॉर्न अगेन सिटीझन (भाग ५) अप्रकाशित.

Written by Abhay Shivgounda Patil

February 22, 2013 at 10:37 pm

Posted in India, Marathi, NRI

दोन स्थलांतरांची गोष्ट – भाग १

leave a comment »

swadesh-1दोन हजार सात साली ग्रंथालीच्या “स्वदेश” या पुस्तकासाठी लिहिलेला हा लेख ब्लॉग माध्यमातून पुन: प्रकाशित करत आहे. याच्या English version साठी इथे टिचकी मारा!

तुम्ही भारतात परत का आलात?”

पहिले काही दिवस मी आता कुठून बरं सुरूवात करावी अशा विचारात पडे. पण लवकरच लक्षात आलं की समोरच्यांना बहुतेक वेळा काही सरळसोट उत्तराची अपेक्षा असते, त्यांची व्यामिश्र कारणमिमांसा ऐकण्याची तयारी नसते.

मग मी उत्तरांचे दोन पर्याय तयार केलेपहिला पर्याय खालील प्रमाणे.

नव्याण्णव सालाच्या आसपास silicon valley तला dot com चा उच्छाद शीगेला पोचला होता. IPO, stock options, venture funding, NASDAQ चं वातावरण होतं. मित्रांच्या गप्पातून, वर्तमानपत्रातून, टी. वी. वर सतत कोण कुठे millionaire झाला याचीच चर्चा. एके दिवशी माझ्या ८ वर्षे वयाच्या मुलाने मला विचारलं– “बाबा, तुमची net worth काय?” मी मुळापासून हललो! कधी तरी वाचलेल गीतेतलं वचन आठवलं   

स्वधर्मे निधनं श्रेयः, परधर्मो भयावहः  

तत्क्षणी ठरवलं, परत जायचं!

आता पर्याय क्रमांक दोन.

प्रश्न विचारणाऱ्याच्या हातात काही मजेदार पेय असेल तर मी उत्तरादाखल कवी हरिवंशराय बच्चन यांच्या काही ओळी सुनवतो  

कितनी जल्दी रंग बदलती है अपना चंचल हाला  
कितनी जल्दी घिसने लगता हाथोंमे आकर प्याला  
कितनी जल्दी साकीका आकर्षण घटने लगता है  
प्रात नही थी वैसी जैसी रात लगी थी मधुशाला  

अर्थात या दोन्ही पर्यायात गंमती बरोबर  तथ्यांशही आहेच!   

पुढे जाण्यापुर्वी थोडं वाचकांच्या अपेक्षेचं व्यवस्थापन करणं गरजेच आहे. (हे expectation management चं भाषांतर. असो.) हे एका अर्थाने प्रवास वर्णन आहे. भारतअमेरिकाभारत या स्थलांतराचा धागा पकडून केलेलं हे निरीक्षण आहे. हे कुठल्याही प्रकारचे generalization समजू नये.   

त्र्याण्णव साली अमेरिकेला आलो तेंव्हा तिकडचे जग आणि इकडचे जग अशी स्पष्ट विभागणी होती. परत यायचं हे त्यावेळी निश्चित केलेल होतंआणि दोन हजार एक साली परत आलोही. पण यातली गंमत अशी होती की  तीच गोष्ट करण्यामागची कारणं मात्रजातांना अणि येतांनाअगदी वेगळी होती. बदल फक्त बाहेर झाला नव्हता.  

पुढील भाग:
परक्यांचाच देश! (भाग २)
गणवेशातून मुक्ती नाही! (भाग ३)
सोन्याची द्वारका (भाग ४)
बॉर्न अगेन सिटीझन (भाग ५) अप्रकाशित.

Written by Abhay Shivgounda Patil

February 15, 2013 at 9:13 am

Posted in India, Marathi, NRI

आता तुम्हीच काळजी घ्यायला हवी…

with 2 comments

A poem by Shankar Vaidya I read some 30 years ago, comes back whenever I hear passing away of an elderly person.
आता तुम्हीच काळजी घ्यायला हवी माझा निरोप घेउन निघताना
पदोपदी गहिवरून येण्याचं वय आता जवळ आलयं वाटतं
तुमच्या निघण्यापुर्वीच्या सामानाच्या मांडामांडीतच दिसू लागलेत आवराआवरीचे हात
ते तुमचं लगबग चालणं, मागे-पुढे होणं, मधूनच घड्याळात पाहणं,
आणि तरीही अजून खूप वेळ आहे असं स्वतःशीच म्हणणं
असं चालतं राहतं तुमचं – तुमचं तुमच्या नकळत वागणं
पण आवाज न होताही जाणवतात भरतीच्या लाटांचे हेलकावे – त्यांचं अवजड वजन…
खरं म्हणजे तुम्ही मला आता फसवायला हवं
असं दाखवायला हवं की सहजच निघालो आहोत बाहेर
या इथे कोपर्‍यावर
साबण आणण्य़ासाठी वा काड्यांची पेटी
आणि असे हे लागलीच परत येणार आहोत – बस् दोन मिनीटात
पण तरीही फसवतांना तुम्ही कोणत्यातरी वेगळ्या गोष्टीचा उल्लेख करा
म्हणा चॉकलेट लिमलेट किंवा असंच काहीतरी
पण काड्यांची पेटी मात्र नकॊ
आता काड्यांची पेटी म्हटलं तरी सुद्धा कसतरीच होउ लागतं बघा
आता तुम्हीच काळजी घ्यायला हवी माझा निरोप घेउन निघताना…
– कवी श्री. शंकर वैद्य
(आठवेल तसे लिहील्याने चूक भूल देणे घेणे.)

Written by Abhay Shivgounda Patil

April 3, 2011 at 2:58 pm

Posted in Marathi, Poetry